Kukambirana za kuchuluka kwa zokolola ndi mitengo ya 2026 kukupitirirabe ku Northern Hemisphere, pomwe kukolola ku Southern Hemisphere kukuyandikira kutha. Malinga ndi kuyerekezera kwaposachedwa kuchokera ku World Processing Tomato Council (WPTC), kupanga phwetekere padziko lonse lapansi kukuyembekezeka kukhala pansi pa matani 40 miliyoni, pakadali pano akuyerekezeredwa kukhala matani 39.8 miliyoni. Izi zikuyimira kuchepa pang'ono kuchokera ku zokolola zomaliza za 2025 za matani 40.3 miliyoni, ndipo ndizochepa kwambiri kuposa kuchuluka kowonjezera komwe kunalembedwa mu 2023 (matani 44.4 miliyoni) ndi 2024 (matani 45.9 miliyoni).
Mayiko Amembala a AMITOM
Bulgaria
Chifukwa cha kukwera kwa ndalama zamagetsi ndi feteleza (+40%) komanso kukonzanso komwe kukukonzekera ku Balkan, kuchuluka kwa ntchito zokonzera mbewu mu 2026 kukuyembekezeka kutsika ndi 50% mpaka matani 20,000. Nyengo yapano ndi yamvula pang'ono koma sidzakhudza kubzala mbewu komwe kukuyembekezeka kuyamba kumapeto kwa Epulo.
Igupto
Chiyerekezo sichinasinthe pa matani 800,000.
France
Kusatsimikizika kukupitirira pamene zokambirana za mitengo ndi kupanga zikupitirira. Kupanga kukuyembekezeka kuchepa kufika pa matani 150,000, zomwe mwina zikugwirizana ndi kuchepa kwa malo obzala mbewu wamba, pomwe malo obzala mbewu zachilengedwe akuyembekezeka kukwera. Malo onse obzalidwa adzakhala osakwana mahekitala 2,000.
Mvula yopitirira m'nyengo yozizira yasiya minda yonyowa ndipo nyengo siili bwino. Kubzala mbewu zina, komwe poyamba kumayenera kuyamba sabata ino, kungachedwetsedwe mpaka sabata yamawa chifukwa cha mphepo ndi nyengo yozizira yomwe ilipo.
Greece
Nyengo ili bwino ndipo minda yakonzedwa. Kubzala mbewu kunayamba sabata ino m'madera akum'mwera ndipo kuyamba sabata yamawa m'madera apakati. Nkhawa yaikulu ndi momwe nkhondoyi ikhudzira mitengo yamagetsi ndi feteleza, ngakhale kuti boma linathandizira. Zikuyembekezeka kuti mitengo ya mbewuyi ikadali matani 450,000.
Mitengo yalengezedwa, pafupifupi €115 pa miliyoni imodzi (yoperekedwa ku fakitale), ndi mitundu yosiyanasiyana.
Hungary
Pakadali pano pali matani pafupifupi 70,000. Kubzala mbewu m'ma nazale kunayamba sabata yatha.
Iran
Kusatsimikizika kwakukulu kudakalipo, ndipo kulankhulana n'kovuta. Iran yaletsa kwakanthawi kutumiza tomato ndi zinthu za phwetekere kunja. Zosintha zina zidzaperekedwa pamene chidziwitso chikupezeka.
Italy
Kupezeka kwa madzi kumpoto kwa Italy ndikokwanira (nyengo yozizira yamvula), ndipo kukonzekera nthaka kuli bwino. Kuneneratu kuti kudzapitirirabe pamlingo womwe unafalitsidwa mu February (matani 3 miliyoni).
Kukambirana pakati pa opanga ndi mabungwe a alimi pankhani ya kuchuluka kwa zokolola ndi momwe chuma chilili kunakumana ndi kuchedwa ndi mavuto ambiri chifukwa cha ndalama zosasinthasintha zamagetsi, zomwe sizimangokhudza mafuta okha pa ntchito zaulimi komanso ndalama zolowera kuzinthu kuphatikizapo feteleza wa nayitrogeni. Pomaliza, zokambiranazo zinatha Lachisanu, pa 27 Marichi, ndi mtengo wapakati wotumizira kumunda wa €137/mt, kuphatikizapo ndalama zotumizira mochedwa ndi ndalama zolipirira ntchito.
Zinthu zili bwino pakati ndi kum'mwera kwa Italy kuposa chaka chatha, chifukwa madzi okwanira amapezeka m'madera ambiri. Komabe, Damu la Occhito, ngakhale kuti lakonzedwa bwino, silingathe kuthetsa kusowa kwa madzi mokwanira.
Monga mwachizolowezi, mabungwe opanga ndi alimi m'madera apakati/kum'mwera adzadikira kuti mitengo ya kumpoto ithe asanayambe kukambirana kwawo.
Mikangano yapadziko lonse yokhudzana ndi Strait of Hormuz yadzetsa nkhawa yayikulu pa mtengo wa dizilo ndi feteleza, zomwe zapangitsa kuti pakhale zovuta pakukambirana.
Kuneneratu kwasinthidwa kufika pa matani 2.8 miliyoni a pakati/kum'mwera kwa Italy, zomwe zapangitsa kuti chiwerengero chonse cha dziko lonse chifike pa matani 5.8 miliyoni.
Portugal
Dziko la Portugal lakhudzidwa ndi mphepo yamkuntho yambiri, ndipo kusefukira kwa madzi m'madera omwe amalima tomato kwafalikira. Malire ena a minda m'mphepete mwa Mtsinje wa Tagus awonongeka, zomwe zapangitsa kuti nthaka ikhale yodzaza ndi madzi. Nyengo yabwino ya masika ikuthandiza kuti madera omwe atsala ndi madzi osefukira aume. Kubzala mbewu zina kukuyembekezeka kuyamba pa Epulo 6.
Chifukwa chake, chiyerekezo cha matani 1.3 miliyoni chikupitirirabe. Mitengo ya nyengo imalengezedwa m'manyuzipepala pafupifupi €106–107/mt (kutumiza kumunda).
Serbia
Mpaka pano zinthu zili bwino. Ngati zokolola zifika pamlingo wa nyengo yatha wa pafupifupi matani 90 pa hekitala, kuchuluka kwa kukonza kukuyembekezeka kukhala matani 57,000.
Spain
Mvula yambiri ya m'nyengo yozizira yadzaza malo osungiramo madzi ku Andalusia ndi Extremadura, zomwe zatsimikizira kuti madzi alipo kwa zaka zinayi zikubwerazi. Nyengo ili bwino pakadali pano; kubzala mbewu kunayamba sabata yatha ku Andalusia ndipo kudzayamba sabata yamawa ku Extremadura.
Mitengo yavomerezedwa pafupifupi €107/mt (kutumiza kumunda) kapena €115/mt (kutumizidwa ku fakitale). Komabe, alimi ena tsopano akupempha mitengo yokwera chifukwa cha kukwera kwa ndalama zamagetsi ndi feteleza. Akuti mitengoyo yakwera kufika pa matani 2.75 miliyoni.
Tunisia
Palibe zomwe zanenedweratu zokhudza kukonza nyengo ino. Deta yokhayo yomwe ilipo ndi malo omwe akukonzekera kudzalidwa, omwe akuyerekezeredwa kukhala mahekitala pafupifupi 15,300.
nkhukundembo
Kutengera ndi zomwe zasonkhanitsidwa, malo obzalidwa akhoza kuchepa pang'ono kum'mwera koma kukhalabe olimba kapena kuwonjezeka pang'ono m'chigawo cha Bursa. Nyengo inali yamvula sabata yatha ndipo mvula yambiri ikuyembekezeka sabata yamawa, kotero kubzalidwa kudzachedwa pang'ono kuposa masiku onse.
Masheya a zinthu (makamaka phwetekere wophikidwa m'zitini) akadalipo, ndipo kutumiza kunja kwatsika chifukwa cha kusinthana kosavomerezeka. Kupanga kukuyembekezeka pakati pa matani 2.4 ndi 2.5 miliyoni.
Palibe deta yamitengo ya anthu onse yomwe ilipo, koma mitengo ya mgwirizano ndi pafupifupi TRY 525/mt (yoperekedwa ku fakitale), yofanana ndi €100. Alimi akufuna mitengo yokwera chifukwa cha kukwera kwa mitengo; apo ayi, angachepetse kugwiritsa ntchito feteleza, zomwe zingakhudze zokolola.
Ukraine
Minda yakonzedwa, kubzala mbewu m'malo osungira mbeu kwayamba pa nthawi yake, ndipo kubzala mbewu kukukonzekera kumapeto kwa Epulo. Feteleza ndi wokwanira koma mitengo ikuonedwa kuti ndi yosakwanira, ndipo mitengo yamagetsi nayonso yakwera. Zoloserazi zitha kusinthidwa kukhala zochepa mu Meyi kutengera momwe munda ulili. Malo otsogolera sanasinthe kuyambira chaka chimodzi chapitacho.
Mayiko Ena a Kumpoto kwa Dziko Lapansi
California
Kubzala mbewu zoyambirira za nyengo kunayamba mu February pamene nyengo inali yabwino. Marichi yabweretsa kutentha kopitirira muyeso, zomwe zathandiza kuti zomera zikule m'minda yomwe yabzalidwa kale. Kutentha kotentha kunayambitsanso kuyimitsidwa kwakanthawi pa ntchito zina zobzala, koma palibe mavuto akuluakulu omwe akuyembekezeka panthawiyi.
Mvula yomwe idagwa chaka chino yatsika kwambiri poyerekeza ndi momwe ankayembekezera m'nyengo yozizira, zomwe zichepetsa kugawa madzi m'madera ena a boma. Popeza malo obzalidwa agwa kale nyengo ino, kuchepa kwa madzi sikukhudza malo enieni obzalidwa pa kampeni yomwe ilipo.
Kukambirana za mitengo kukupitirirabe.
Canada
Zolinga zoyambirira za mgwirizano wa 2026 ndi matani afupiafupi 586,000 (pafupifupi matani 532,000). Nyengo yoyambirira ya masika yakhala ikuchitika m'masabata angapo apitawa, kuphatikizapo nthawi zofunda ndi zozizira zosiyanasiyana, mitambo yamtambo, mvula yanthawi ndi nthawi, chipale chofewa nthawi zina, komanso usiku angapo wokhala ndi kutentha kochepa. Kubzala mbewu kukuyembekezeka kuyamba koyambirira mpaka pakati pa Meyi.
China
Pofika kumapeto kwa mwezi wa Marichi, malo obzalidwa kuti akonzedwe tomato ndi pafupifupi mahekitala 50,670. Kuchuluka kwa tomato kukuyerekeza kuti ndi matani 5.92 miliyoni. Kutsika kwa kusinthaku kumachitika makamaka chifukwa cha malingaliro a alimi okhudza momwe msika ukuonekera komanso kuchepa kwa chidwi cha kubzala.
Japan
Kubzala kudzayamba m'magawo kuyambira kumapeto kwa Marichi, kuyambira kudera la Tokai. Zomwe zanenedweratu sizinasinthe: Mahekitala 400 adabzalidwa, kuchuluka kwa kukonza kukuyembekezeka kufika matani 24,000.
Mayiko a Kum'mwera kwa Dziko Lapansi
Argentina
Kampeni yokonza phwetekere ya 2026 ku Argentina yakololedwa pafupifupi 75% ya malo obzalidwa, kulowa mu sabata yake ya 13 yokolola. Malo obzalidwa akuyerekezeredwa kukhala mahekitala 5,120. Pansi pa zokolola zabwinobwino (mogwirizana ndi avareji ya zaka zambiri), zokolola zonse zikuyembekezeka kufika pafupifupi matani 425,000.
Ziyembekezo za zokolola zikupitirirabe kukhala zolimba komanso zokhazikika, zothandizidwa ndi magwiridwe antchito abwino pansi pa pulogalamu ya Tomate 2000, yomwe yachepetsa bwino zotsatira za mvula yamkuntho yaposachedwa. Zokolola zomwe zilipo pano ndi 10–15% kuposa nyengo yatha, zomwe zikusonyeza kuti zikupitilizabe kusintha mu 2025. Mkhalidwe wonse wa mbewu ndi wabwino, ndipo zipatso zabwino zakhala zokhutiritsa kwambiri mpaka pano.
Nyengo nyengo ino yakhala yokhazikika: yotentha, youma, yamphepo, komanso yamvula yochepa. Komabe, mvula yamkuntho yoopsa inagunda dera la Villa Aberastain ku San Juan Province pakati pa Januwale, ndipo inakhudza dera lalikulu kwambiri la mahekitala pafupifupi 400, ndipo kuwonongeka kwake kunayamba pang'ono mpaka kwakukulu.
Kukolola kunayamba pakati pa Disembala ndipo kwapita patsogolo pang'onopang'ono. Ngakhale kuti kukukula mofulumira pafupifupi masabata 5 ndi 8, kwabwerera pamlingo wabwinobwino. Kukolola kukuyenda bwino ndipo kukuyembekezeka kutha kumapeto kwa Epulo, kutengera nthawi yomwe fakitale ikukonzekera komanso momwe minda yotsalayo ilili.
Mu pulogalamu ya Tomate 2000, yomwe imapanga gawo lalikulu la zokolola za dziko lonse, kupita patsogolo kuli patsogolo pang'ono: 76% ya malo okonzedwa asonkhanitsidwa (mahekitala 2,160 mwa mahekitala onse 2,842). Kuchuluka kwa zokolola zomwe zikuyembekezeka mu pulogalamuyo ndi pafupifupi matani 293,228, omwe matani 229,535 asonkhanitsidwa, zomwe zatsala matani pafupifupi 63,700.
Avereji ya zokolola kuchokera m'minda yokolola pakadali pano ikuyerekezeredwa kukhala matani 106 pa hekitala, zomwe zikutsimikizira kuti zokololazo zikuyenda bwino nyengo ino.
Gawo la pulogalamu ya Tomate 2000 la zokolola za dziko lonse likupitirira kukwera, tsopano likuyimira pafupifupi 68–69% ya zokolola zonse zomwe zikuyembekezeredwa. Kukula kumeneku kumachitika makamaka chifukwa cha zotsatira zabwino m'madera omwe akuyang'aniridwa, komwe zokolola zimakhala zambiri komanso zokhazikika, nthawi zonse kuposa avareji ya dziko lonse. Chifukwa chake pulogalamuyi imagwira ntchito yofunika kwambiri pothandizira kuchuluka kwa zokolola ku Argentina.
Pali kusiyana koonekeratu m'madera omwe alipo mkati mwa pulogalamuyi.
M'chigawo cha San Juan, chomwe chimakula msanga, kukula kwa mbewu kwapita patsogolo kwambiri: 86% ya malo okolola, ndipo 14% yokha yatsala. Zokolola zomwe zakolola zimakhala zamphamvu, pafupifupi matani 111 pa hekitala, zomwe zikutsimikizira kuti mbewuzo zimagwira bwino ntchito.
Mosiyana ndi zimenezi, dera la Mendoza, lomwe limakula pang'onopang'ono komanso nyengo yozizira, lakolola 54% ya malowo, ndipo 46% yatsala, zomwe zikuyimira zokolola zambiri zomwe zatsala. Ngakhale kuti chitukuko chachepa, zokolola zomwe zakololedwa zimakhalanso zolimba pa matani pafupifupi 91 pa hekitala, zomwe zikusonyeza kuti zimagwira ntchito bwino ngakhale kutentha sikuli bwino.
Australia
Kukolola kwa dziko lonse kwatsala pang'ono kutha koma kwachepa chifukwa cha mvula yambiri. Mpaka pano, kutumizidwa kwa mafuta okwana matani 138,000, ndipo kupanga konse kukuyembekezeka kufika matani pafupifupi 157,000, poyerekeza ndi zomwe zinanenedweratu kale. Kukonza mafuta kukuyembekezeka kutha nthawi yochepa Isitala itatha.
Brazil
Pakadali pano pali matani 1,467,000 kuchokera pa mahekitala 15,150.
Malinga ndi kafukufuku wa Rabobank wa 2025, kusamvana ku Iran kungakhudze msika wa feteleza, makamaka feteleza wa nayitrogeni. Kafukufukuyu akuti pafupifupi 45% ya urea yotumizidwa padziko lonse lapansi, 25% ya ammonia, 20% ya DAP, 10% ya MAP, ndi pafupifupi 30% ya sulfure zimatumizidwa kudzera m'njira zogwirizana ndi Persian Gulf. Mitengo ya dizilo yaulimi yakwera kale ndi 60% m'sabata imodzi.
Chile
Mvula yamphamvu inakhudza madera osiyanasiyana omwe amalima phwetekere chapakati pa mwezi wa Marichi, ndipo madera ena anafika pa 100 mm m'maola 24 pa Marichi 16. Mafakitale onse ankagwira ntchito sabata yatha koma anali ndi mphamvu zochepa. Kuwunika kwathunthu kuwonongeka kwa mvula sikungatheke, kotero kulosera kukupitirira pa matani 1.3 miliyoni.
New Zealand
Kuchuluka kwa phwetekere yokonzedwa kwatsika chaka chino chifukwa cha kuchuluka kwa zinthu zomwe zilipo kale zomwe zili ndi pulosesa yokhayo yotsala, Heinz Watties. Cholinga chasintha kupita ku zinthu zopangidwa m'zitini, kotero fakitaleyi ikonza matani 15,000 okha, kuchokera pa matani 37,000 mu 2025.
South Africa
Madera omwe amalima mbewu zachilimwe akukumana ndi nyengo youma komanso yotentha. Maperesenti 75 a mbewu zachilimwe alandiridwa, ndipo Brix yapakati ya 5.8. Nyengo yokonza mbewu zachilimwe ikuyembekezeka kutha kumapeto kwa Epulo. Pakadali pano, zokolola za nthawi yake zikuyimira 25% ya kuchuluka konse kwa zokolola za ku South Africa.
M'madera omwe amamera m'nyengo yozizira kumpoto kwa chigawo cha Limpopo, madzi asefukira anenedwa. Kubzala mbewu kuyenera kumalizidwa kumapeto kwa Epulo. Kutumiza mbewu m'nyengo yozizira kukukonzekera kuyambira Epulo mpaka kumapeto kwa Seputembala.
Nthawi yotumizira: Epulo-03-2026